Een leeg pand is ook een etalage van de stad
Een leegstaand winkelpand in de binnenstad vertelt meestal maar één verhaal: hier gebeurt niets.
Donkere ramen, een lege ruimte en een pand dat wacht op een nieuwe huurder. Maar wat als je daar anders naar kijkt? Wat als een pand dat tijdelijk leegstaat, juist ruimte kan bieden aan nieuwe ideeën, makers en cultuur? Want ook wanneer een pand tijdelijk geen huurder heeft, kan het nog steeds van waarde zijn voor de stad.
Vanuit die gedachte is Stichting Binnenstadsmanagement Enschede (SBME), samen met de gemeente Enschede en De Sektor, gestart met een pilot voor cultureel leegstandsbeheer in de binnenstad van Enschede.
Leegstand is een uitdaging. Maar misschien ook een kans.
In de binnenstad staan panden soms tijdelijk leeg, terwijl makers, kunstenaars en culturele organisaties juist op zoek zijn naar ruimte. Die twee werelden kwamen samen in een gesprek tussen SBME, de gemeente Enschede en De Sektor. De vraag die daaruit ontstond was eigenlijk heel eenvoudig: kunnen we tijdelijk leegstaande ruimtes benutten voor cultuur en creativiteit?
Voor SBME past die vraag bij een bredere opgave voor de binnenstad. Een aantrekkelijke binnenstad gaat niet alleen over winkels en horeca. Het gaat ook over wat er gebeurt tussen de gevels. Over verrassende plekken, nieuwe initiatieven en ruimte voor creativiteit. Een leegstaand pand hoeft daarom niet per definitie leeg te zijn.
Met kunst, cultuur en creatieve initiatieven kunnen leegstaande ruimtes tijdelijk veranderen in plekken die verrassen, inspireren en de aandacht trekken. Een tijdelijke invulling kan een etalage veranderen in een kunstwerk, een ongebruikte ruimte omvormen tot een werkplek en een pand dat anders gesloten blijft, weer onderdeel maken van de stad.
Maar hoe breng je die werelden bij elkaar?
Een goed idee is één ding. Het daadwerkelijk mogelijk maken, is iets anders.
Vastgoedeigenaren, makers en culturele organisaties kijken allemaal vanuit een ander perspectief naar een leegstaand pand. Een vastgoedeigenaar wil weten wie verantwoordelijk is, wat er in het pand gebeurt en wat er gebeurt wanneer zich een nieuwe huurder aandient. Voor een maker gaat het juist over iets anders: is er ruimte om te werken, iets te creëren of samenwerkingspartners te ontvangen?
Juist daar ligt een belangrijke rol voor SBME. Niet door zelf alle invulling te organiseren, maar door partijen met elkaar in verbinding te brengen en te onderzoeken wat er nodig is om een match mogelijk te maken. Dat vraagt om vertrouwen en maatwerk.
Want niet ieder leegstaand pand is geschikt voor ieder initiatief. En niet iedere eigenaar heeft dezelfde wensen. Daarom is er bewust voor gekozen om niet eerst een compleet systeem op papier te zetten.
Eerst doen. Dan leren.
De eerste match
Die aanpak heeft inmiddels geleid tot een eerste concrete invulling.
Woningcorporatie Domijn stelde een tijdelijk leegstaande ruimte beschikbaar. De Sektor bracht makers en de locatie bij elkaar en kunstenaar Jelle de Graaf plaatste er zijn indrukwekkende installatie Poppenspeler. Een leegstaand pand krijgt daarmee tijdelijk een nieuwe functie en laat direct zien wat er mogelijk is. Maar de ruimte is meer dan alleen een plek om kunst te presenteren.
Achter de installatie zijn werkplekken gecreëerd voor makers en kunstenaars uit de creatieve broedplaatsen die zelf nog geen geschikte plek hadden om te werken. Zij kunnen hier hun kunst maken, aan projecten werken en samenwerkingspartners ontvangen. Zo wordt de ruimte niet alleen een plek waar cultuur te zien is. Het wordt ook een plek waar cultuur ontstaat.
Aan de straatkant krijgt een leegstaande ruimte een verrassende en representatieve uitstraling. Bezoekers worden verrast en het pand krijgt weer aandacht. Tegelijkertijd ontstaat achter de schermen ruimte voor makers die die ruimte hard nodig hebben.
Een pand dat anders tijdelijk niets toevoegt aan de binnenstad, krijgt daarmee een functie.
De waarde van een pilot
Voor ons zit de waarde van deze pilot niet alleen in het vullen van een leeg pand. Tijdelijke culturele invulling kan iets betekenen voor makers, vastgoedeigenaren én de binnenstad.
Leegstaande panden krijgen een positieve en representatieve uitstraling. Kunstenaars en makers krijgen ruimte om te creëren én een podium op een zichtbare plek in de stad. Bezoekers ervaren meer beleving en verrassing in het straatbeeld. Vastgoedeigenaren kunnen hun pand actief onderdeel laten zijn van een aantrekkelijke binnenstad.
Tijdelijke culturele invulling is geen alternatief voor verhuur, maar een manier om de periode tussen twee huurders waardevol te benutten. Voor vastgoedeigenaren biedt dit de mogelijkheid om een pand zichtbaar, verzorgd en aantrekkelijk te houden. Voor makers betekent het een kans om ruimte te krijgen die zij anders misschien niet zouden hebben. En voor de stad zorgt het voor meer levendigheid en minder zichtbare leegstand.
Niet alleen vullen, maar verbinden
Voor ons zit de waarde van deze pilot dan ook niet alleen in deze ene locatie.
De eerste plek is vooral een beginpunt om te ontdekken hoe cultureel leegstandsbeheer in Enschede kan werken. Welke afspraken zijn nodig? Waar lopen vastgoedeigenaren tegenaan? Wat hebben makers nodig? En welke rol kunnen verschillende partijen spelen om vraag en aanbod bij elkaar te brengen?
Misschien blijkt een tijdelijke culturele invulling vooral waardevol voor het straatbeeld. Misschien zorgt het voor nieuwe kansen voor makers. Misschien helpt een actieve uitstraling zelfs om een pand aantrekkelijker te maken voor toekomstige huurders.
Met deze eerste pilot willen SBME, de gemeente Enschede en De Sektor die mogelijkheden verder verkennen. Tegelijkertijd hopen we een portfolio van inspirerende voorbeelden op te bouwen, zodat we de komende periode samen met vastgoedeigenaren en makers kunnen laten zien welke mogelijkheden leegstaande panden bieden.
Deze eerste pilot is mogelijk gemaakt dankzij de samenwerking tussen De Sektor, kunstenaar Jelle de Graaf, woningcorporatie Domijn, de gemeente Enschede en SBME. Een bijzonder woord van dank aan Domijn voor het beschikbaar stellen van de locatie en aan De Sektor voor het initiatief en het verbinden van makers en locaties.
De pilot laat zien dat een leegstaand pand niet alleen hoeft te wachten op een nieuwe huurder. In de periode daartussen kan een ruimte ook iets betekenen. Voor kunst. Voor makers. Voor nieuwe samenwerkingen. En voor een binnenstad waarin ook achter een tijdelijk leegstaand raam nog iets kan gebeuren.
Want ook een leeg pand vertelt een verhaal. De vraag is alleen welk verhaal je wilt vertellen.
